Raport AI100, publikowany co pięć lat od 2016 roku, opisuje, jak sztuczna inteligencja zmienia naukę, gospodarkę i codzienne życie. Jeden ze współautorów, Iyad Rahwan, uważa, że największym zagrożeniem jest koncentracja władzy w rękach garstki firm. Jego zdaniem Europa ma jeszcze szansę, by nie zostać w tyle.

Era skalowania i zaskoczenie ChatGPT

Poprzednie wydanie raportu, z 2021 roku, było optymistyczne co do tempa rozwoju AI, ale nie przewidziało tego, co Rahwan nazywa „momentem ChatGPT”. W 2023 roku sztuczna inteligencja stała się tematem masowym, a miliardy ludzi zaczęły korzystać z niej regularnie.

Obecny raport nazywa ostatnie lata „erą skalowania”. Okazało się, że aby zbudować lepszy model, nie trzeba nowych teorii. Wystarczy dać mu więcej danych i mocy obliczeniowej, czyli zbudować większą sieć neuronową i trenować ją dłużej. Samo powiększenie modelu sprawiało, że nagle potrafił on rzeczy wcześniej niedostępne, na przykład zaawansowaną matematykę. Według Rahwana właśnie dlatego nawet eksperci tak często nie doceniali tempa postępu: wcześniej przełomy wymagały nowych idei naukowych.

Nie tylko narzędzie, ale uczestnik życia społecznego

Rahwan od 2019 roku promuje ideę badania „zachowania maszyn”. Uważa, że AI powinni badać nie tylko informatycy, lecz także ekonomiści, psycholodzy, socjologowie i politolodzy. Chodzi o skutki takie jak zmiany na rynku pracy, wpływ na uczenie się, rekrutacje prowadzone z pomocą AI czy związki emocjonalne z botami.

Według niego AI już dziś zmienia sposób pracy i to, które umiejętności są cenione. Generuje też teksty kultury, od powieści po analizy prawne, a nawet wpływa na to, jak mówią ludzie. Rahwan porównuje ją do ośmiornicy, której „mackami” są miliardy użytkowników. Przez nich AI obserwuje świat i pośrednio na niego oddziałuje. Podkreśla, że to nie jest tylko bierne narzędzie. Podsumowuje to zdaniem:

„AI stała się potężną siłą kształtującą nasz świat” – mówi Iyad Rahwan.

Czego obawiają się autorzy

Raport wskazuje cztery główne wyzwania:

• dezinformację,
• cyberataki,
• koncentrację władzy,
• zmiany w zachowaniu ludzi.

Rahwana najbardziej niepokoi koncentracja władzy. Jeśli świat oprze się na kilku systemach kontrolowanych przez kilka firm w jednym czy dwóch krajach, garstka osób zyska ogromny wpływ. Może on dotyczyć np. generowania wiadomości, aplikacji edukacyjnych czy zastosowań wojskowych. Problem ma wymiar ekonomiczny, bo budowa najnowocześniejszych modeli wymaga ogromnych inwestycji w centra danych i specjalistów. Ma też wymiar polityczny, bo państwa decydują o finansowaniu badań, dostępie do energii i klimacie inwestycyjnym.

Rahwan nie przewiduje powszechnego bezrobocia, bo pojawią się zawody, których dziś nie umiemy sobie wyobrazić. Zaznacza jednak, że przejście do nowej sytuacji będzie kosztowne. Widzi też duży potencjał w nauce. Jego zdaniem AI może mocno przyspieszyć badania, choć zalew publikacji obciąża system recenzji. Powołuje się na badanie z Harvardu, według którego AI potrafi pisać bardzo dobre recenzje prac naukowych.

„Moment Sputnika” dla Europy i co to znaczy dla Polski

Zdaniem Rahwana Europa ma talenty i instytucje badawcze, by być w czołówce wyścigu o AI, a przeszkody są instytucjonalne. Przypomina, że wielu twórców czołowych systemów w USA to Europejczycy. Wzywa do dużych inwestycji w zatrzymanie specjalistów i budowę „europejskiej” infrastruktury AI. Okno możliwości się zamyka, ale według niego nie jest jeszcze za późno.

Wypowiedź dotyczy Europy jako całości, więc pośrednio także Polski jako państwa Unii. Wielu czołowych dostawców AI ma siedziby poza Europą, a polscy użytkownicy i firmy korzystają z takich narzędzi na co dzień. Dyskusja o tym, kto kontroluje te technologie, nie jest więc oderwana od naszej codzienności.

Rahwan apeluje do polityków, by dbali o to, żeby władza nad AI pozostała pod kontrolą społeczeństwa, a nie wąskiej grupy liderów branży. Postuluje zapobieganie monopolom, szeroki dostęp do korzyści oraz instytucje monitorujące systemy AI w czasie rzeczywistym. Miałyby one wykrywać m.in. dezinformację i manipulację opiniami.

Źródło: Phys.org – „Q&A: ‘AI has become a major force shaping our world,’ says expert”